چهارده سال بعد یک رهبر اسرائیل در انقره؛ اردوغان به دنبال چیست؟

توسط جمشد وکیلی

ترکیه و اسرائیل دو کشوری اند که از دیر زمانی بدین‌سو در نزاع دوام‌دار بسر می‌برند. موضوع اصلی در منازعه این دو کشور مسأله غزه و بیت‌المقدس است که رییس‌جمهور اردوغان به‌حیث رهبر سیاسی طرف‌دار مسلمانان جهان، همیشه به حمایت از مردم فلسطین برخاسته است. ولی با سفر رییس‌جمهور اسرائیل به ترکیه اکنون گفته می‌شود که نزاع دو کشور پس از چهارده سال به پایان رسیده است. اما چه چیزی این دو کشور را واداشته تا رابطه نیک باهم قایم کنند؟

سابقه‌ی نزاع ترکیه با اسرائیل به سال ۲۰۰۸ بر می‌گردد؛ زمانی‌که دولت اردوغان به حمایت آشکار از گروه حماس در غزه پرداخت. سال ۲۰۰۹ در تاریخچه ارتباط این دو کشور به‌نام (One Minute) یا همان «یک دقیقه» یاد می‌شود. عبارت (One Minute) سخن مشهور اردوغان در نشست داووس سال ۲۰۰۹ در سویس است. او که با شیمون پرس، رییس جمهور وقت اسرائیل در نشست داووس صحبت می‌کرد با اعتراض به حق صحبت ندادن به او نشست را ترک کرد.

یک‌سال پس از آن، بحران دیگری به‌نام «چوکی پایین» میان ترکیه و اسرائیل اتفاق افتاد. این نزاع از آن‌جا شروع شد که سفیر ترکیه در اسرائیل در ملاقاتی با معاون وزیر خارجه‌ی اسرائیل در یک چوکی پایین‌تر نشانده شد و این عمل این کشور به‌حیث یک تحقیر به کشور ترکیه تلقی گردیده و دروازه بحران دیگری را در روابط میان ترکیه و اسرائیل باز کرد. پس از آن در سال ۲۰۱۰ کشتی کمک‌رسان تُرک به‌نام «مرمره آبی» که به مردم غزه کمک می‌فرستاد از سوی ارتش اسرائیل در آب‌های بین‌المللی مورد هجوم قرار گرفت و ده تن از شهروندان تُرک در این حمله جان باختند. ترکیه برای از میان‌بردن این بحران از این کشور خواست تا از ترکیه پوزش خواسته، جریمه‌ کشتی و شهروندان کشته شده تُرکیه را بپردازد و تحریم‌های اقتصادی علیه غزه را نیز بردارد. اما بعدأ در سال ۲۰۱۶ با امضای یک توافق‌نامه ترکیه از دعوای خود در مقابل اسرائیل صرف‌نظر کرد.

پس از بهبود نسبی روابط ترکیه با اسرائیل در سال ۲۰۱۶ اردوغان در مورد کشتی «مرمره‌ آبی» در نشستی گفت که مقصر آن‌هایی بودند که این کشتی را فرستاده بودند. او خطاب به آن‌ها گفت: «شما که کشتی مرمره آبی را به غزه فرستاده بودید چرا از نخست وزیر وقت (که خودش بود) اجازه نگرفتید.»

اما این رابطه نیک میان ترکیه و اسرائیل دیر دوام نکرد و در سال ۲۰۱۸ وقتی امریکا قدس را به‌عنوان پایتخت اسرائیل به‌رسمیت شناخت روابط ترکیه و اسرائیل دوباره به نزاع کشیده شد.

اما ظاهرأ پس از چهارده سال روابط تیره میان دو کشور، سفر نخست وزیر اسرائیل به انقره، به ترمیم آن کمک کرده است. این سفر به باور بسیاری از تحلیل‌گران به‌حیث پایان یک منازعه دوام‌دار میان دو کشور خوانده می‌شود.

اما شمار دیگر دشمنی میان مردم ترکیه و اسرائیل را عمیق‌تر از آن دانسته و نا رضایتی شان را از دیدار رییس‌جمهور اردوغان با رییس جمهور اسرائیل بیان کرده‌اند. تعدادی از شهروندان ترکیه نیز در حساب‌های تویتری شان هشتگی را تحت عنوان (OneMinutErdoğan) به‌راه انداختند و بدین شکل نارضایتی شان‌را از تغییر سیاست اردوغان در قبال اسرائیل ابراز کرده‌اند.

رمضان آکگل، که یک شهروند ترکیه است به آماج گفت: «ما توقع داشتیم که دولت ترکیه نارضایتی مردم ترکیه از اسرائیل را در ارتباطات دیپلماتیک در نظر می‌گرفت. اسراییل ده تن از شهروندان ما را در کشتی مرمره آبی کُشت، مسلمانان فلسطین را هر روز می‌کُشد ولی اکنون دولت می‌خواهد طوری عمل کند که گویا هیچ چیزی اتفاق نیافتاده است.»

اما تلاش ترکیه برای احیای روابط حسنه با اسرائیل تحت عوامل اقتصادی نیز قرار دارد. قدیر آرسلان، خبرنگار در خبرگزاری اخلاص، تغییر سیاست خارجی اردوغان را به بحران اوکراین ارتباط می‌دهد. او می‌گوید: «ترکیه از اواخر سال ۲۰۱۶ در ارتباط به بحیره سفید و نزاع با یونان در عرصه روابط دیپلماتیک تنها مانده بود. اما در این اواخر می‌بینیم که ترکیه روابط خارجی خود را با کشورهای هم‌سایه شرقی و کشورهای خلیج از سر بنا می‌کند. علت تغییر در سیاست خارجی ترکیه این است که کشورهای اروپایی با بحران اوکراین در فکر جاگزین نفت خود اند و اولین گزینه‌ای که به ذهن‌شان می‌رسد مدیترانه شرقی است.»

روژدا اونگون خبرنگار روزنامه‌ی تجارت در گفت‌و‌گو با آماج به نقش ترکیه در منطقه اشاره کرده، گفت: «ترکیه از نقطه نظر تجاری خصوصأ ارتباطات تجاری با اروپا، برای اسرائیل یک کشور نهایت مهم و اساسی است. از این‌رو اسرائیل هیچ‌گاه نمی‌خواهد رابطه خودش را با ترکیه از بین ببرد.»

خانم اونگون ایجاد روابط نزدیک با ترکیه را بیش‌تر از خود ترکیه محصول منفعت اقتصادی کشورهای اروپایی و خاور میانه دانسته افزود: «با بحران اوکراین کشورهای اروپایی می‌خواهند نفت خودشان را از راه مدیترانه شرقی تأمین کنند که این نیز بدون اجازه ترکیه امکان‌پذیر نیست. از این‌رو دیده می‌شود که در این اواخر کشورهای خاور میانه بنابر منفعت اقتصادی که در پیش‌روی خود می‌بینند می‌خواهند با ترکیه روابط بهتری داشته باشند.»

اما این‌که نشست سران دو کشور تلاشی برای بهبود روابط اقتصادی است، از صحبت‌های اردوغان پس از نشست با رییس‌جمهور اسرائیل به‌خوبی می‌توان دریافت.

رجب طیب اردوغان سفر اسحاق هرتزوگ را تلاشی برای بهبود روابط اقتصادی میان دو کشور خواند و افزود: «من معتقدم که حجم تجارت بین دو کشور را در سال ۲۰۲۲ به ده میلیارد دالر خواهیم رساند. تحولات منطقه ما در روزهای اخیر بار دیگر اهمیت امنیت انرژی را نشان داده است و در زمینه‌هایی مانند گردش‌گری، دانش، فن‌آوری پیش‌رفته، کشاورزی، بهداشت و صنایع دفاعی فرصت‌های هم‌کاری جدی با اسرائیل داریم.»

اسحاق هرتزوگ، رییس‌جمهور اسرائیل نیز در این نشست به منازعه‌ی کشورش و ترکیه اشاره کرده گفت: «مشکل‌های منطقه با هم‌کاری قابل حل است.»

او در ابتدای سخنان خود به زبان ترکی گفت: «از این‌که با همسرم به ترکیه آمده‌ام بسیار خوشحالم.» هرتزوگ افزود: «ما با هم زندگی معنادارتری را انتخاب می‌کنیم.»

اگرچه دو رهبر بر هم‌کاری در زمینه انرژی و اقتصاد تأکید کردند، اما رییس‌جمهور اردوغان در سخن‌رانی خود از موضوع فلسطین غافل نشد. اردوغان از ایجاد زمینه بهتر اجتماعی برای مردم فلسطین یاد کرده و از اسرائیل تقاضا کرد تا زمینه فعالیت سازمان‌های خیریه ترکیه را در فلسطین مساعد کند.

اما این‌که آیا ترکیه با گسترش ارتباط بازرگانی با اسرائیل، رییس جمهور اردوغان از داعیه دفاع از مردم غزه و بیت المقدس عقب خواهد نشست یا خیر؛ پرسشی است که گذشت زمان به آن پاسخ خواهد گفت.

پست‌های مرتبط

نظر بگذارید